زندگی نامه فریدون فروغی مرد شاپرکها موسیقی و سینما و مرد ایرانی
شاعران . دوبله .گوینده. مجری .گریمور.فیلمبرداران . تهیه کننده گان
فریدون فروغی (زاده ۹ بهمن ۱۳۲۹ هجری خورشیدی در تهران - درگذشته ۱۳ مهر ۱۳۸۰ هجری خورشیدی)، آهنگساز، نوازنده (گیتار، پیانو، درامز)، ترانه سرا و خوانندهٔ ایرانی. او از خوانندگان مشهور موسیقی پاپ ایرانی است.
دههٔ چهل و اجرا در کافهها
درسن ۱۶ سالگی، با همراه ساختن گروهی نوازنده با خود موسیقی را به صورت جدی شروع میکند و در مکانهای مختلف به اجرای ترانهها وآهنگهای غربی معروف در آن روزگار و به خصوص موسیقی بلوز میپردازد و تا سن ۱۸ سالگی فعالیت خود را به همین صورت ادامه میدهد. در این دوران است که پس از یک شکست عاشقانه، مدتی از موسیقی دست میکشد، اما پس از این مدت کوتاه کنارهگیری، درسال ۱۳۴۸ صاحب کاباره کازابای شیراز از فروغی و همراهانش برای اجرا در آن مکان دعوت میکند∗ (در ∗ زمان سفر فروغی به شیراز و همکاریاش با کازابا، اوایل دههٔ پنجاه و همزمان با انتشار موسیقی فیلم تنگنا مشخص شدهاست که به احتمال نزدیک به یقین صحیح نیست). در اواخر این دهه وی اواخر دهه چهل، او به خوانندهٔ بلندآوازهٔ کلوپهای شبانه تهران قدیم و ستارهٔ صحنهٔ کافههای معروفی چون مارکیز و کاکوله بدل شد.
دههٔ پنجاه و شهرت
درسال ۱۳۵۰، خسرو هریتاش، کارگردان فیلم آدمک در تلاش برای پیدا کردن خوانندهای تازه نفس بود که فریدون فروغی، به او معرفی میگردد و با یک بار زمزمه کردن ترانهها، خسرو هریتاش متوجه میشود که شخصی را که به دنبالش بوده، یافتهاست. در نتیجه، دو ترانه به نامهای «آدمک» و «پروانهٔ من» را با موسیقی تورج شعبانخانی و اشعار لعبت والا، برای فیلم هریتاش اجرا میکند. پس از اکران فیلم، صفحههای ۴۵ دور این دو ترانه، درصفحهفروشیهای معروفی چون آل کوردوبس، پاپ، دیسکو، بتهوون و پارس عرضه میگردد. این دو ترانه گل میکند و بر سر زبانها میافتد و فریدون فروغی به شهرت میرسد. گرچه در آن زمان به او خرده میگرفتند که صدای فرهاد را تقلید میکند، اما همین باعث شد تا دیگر زیر سایه نام خوانندهٔ محبوبش ری چارلز قرار نگیرد.
بعد از گذشت مدتی، فرشید رمزی - کارگردان نمایش تلویزیونی شش و هشت - با فریدون فروغی قرارداد میبندد و فروغی درسال ۱۳۵۱ بعداز پنج سال مشابهخوانی آثار ری چارلز را کنار میگذارد. این همکاری باعث تولد آثاری چون زندون دل و غم تنهایی میگردد که اولی، فروغی را تبدیل به هنرمندی صاحب سبک میکند. فتنهٔ چکمه پوش ساختهٔ همایون بهادران دومین فیلم سینمایی بود که فروغی در سال ۱۳۵۱ برای تیتراژ آن ترانهای را به همین نام اجرا کرد. درهمین سال توسط یکی ازدوستانش با گلی فتورهچی آشنا میشود و با او ازدواج میکند.
سال بعد تنگنا ساختهٔ امیر نادری با ملودیهای شورانگیز و تکاندهندهٔ منفردزاده، صدای فروغی را بر تیتراژ داشت. در همان سال - ۱۳۵۲ - چندین ترانه را اجرا میکند که شاخصترین آنها نماز (یا نیاز به روایت ساواک!) است، با شعری از شهیار قنبری و موسیقی منفردزاده؛ ترانهای که منجر به بازخواست هر سه نفر از طرف ساواک میگردد. او ترانهٔ هوای تازه را در همین سال در برنامهٔ تلویزیونی رنگارنگ اجرا میکند و همچنین در همین سال است که به درخواست فرزان دلجو ترانهای را برای فیلم یاران (با بازی و کارگردانی دلجو) اجرا میکند.
درسال ۱۳۵۳، فروغی به علت عدم تفاهم با همسرش از وی جدا میشود. در همین سال ترانهٔ همیشه غایب را با شعری از شهیار قنبری، موسیقی «ویلیام خنو» و تنظیم واروژان اجرا میکند (این ترانه، پیشتر با شعری از ویلیام خنو و با نام ماهی خسته اجرا شده بود). او که رفته رفته، به هنرمند باتجربهای تبدیل میشد، اقدام به جمعآوری آثار خود مینماید و اولین آلبوم خود را با نام زندون دل به بازار عرضه میکند. دومین آلبومش را با نام یاران درسال ۱۳۵۴ به بازار عرضه میکند و در همین سال به علت اجرای ترانهٔ سال قحطی از طرف حکومت شاهنشاهی به مدت دو سال از فعالیت منع میشود. درسال ۱۳۵۶، پس ازاعلام فضای باز سیاسی توسط حکومت، فروغی بعد از دو سال ممنوعیت کاری، سومین آلبوم خود را با نام سال قحطی به بازار عرضه میکند. در بهمن ماه همین سال، پدرش در اثر بیماری ذاتالریه از دنیا میرود.
انقلاب و یار دبستانی
درسال ۱۳۵۷، با وخیم شدن اوضاع سیاسی ایران، فروغی اعتراض خود را به اوضاع کشور با انتشار آلبوم بتشکن اعلام میدارد و در همین سال ترانهای به نام روسپی را اجرا میکند که هرگز مجوز پخش نمیگیرد. درسال ۱۳۵۸، بعدازانقلاب، فروغی درایران میماند و کنسرت اجرا میکند که ترانههای این کنسرت را در آلبوم فریدون فروغی در آغازی نو جای میدهد و دلیل نامگذاری آلبوم به این نام، وجود ترانههای ریتمیکی مانند حقه و شیاد است که در کارنامهٔ فروغی مانند آنها وجود نداشت. بعداز انتشار این کاست، درسال ۱۳۵۹، فروغی ترانهٔ یار دبستانی را برای فیلم از فریاد تا ترور به کارگردانی منصور تهرانی اجرا میکند که در تیتراژ فیلم استفاده میشود. در حالی که هنوز هیچ منع رسمیای برای فعالیت فروغی اعلام نشده بود، به تهرانی خبر میدهند که باید صدای فروغی را از تیتراژ فیلماش حذف کند. در نتیجه جمشید جم خواندن این ترانه را به عهده میگیرد. در همین زمان است که زمزمههایی در مورد ممنوعیت فعالیت فروغی شنیده میشود. او در همین سال ترانهٔ کوچهٔ شهر دلم را میخواند.
دههٔ شصت و هفتاد
درسال ۱۳۶۰ چندترانهٔ خودرا همراه باچند ترانه از کوروش یغمایی درآلبومی با عنوان سُلٰ جای میدهد و طی سالهای ۶۰ و ۶۱، آهنگ چهار قسمتی چرا نه؟ رامیسازد و اجرا میکند. در همین سالهاست که فعالیت نمودن او ممنوع میشود. در سال ۱۳۶۵ سفر به دوبی، فروغی را تا پای پیوستن به هنرمندان دور از وطن پیش برد، اما پیشنهادهای تهیهکنندگان آن سوی آب او را به رفتن راضی نکرد. در اسفندسال ۱۳۷۲ با سوسن معادلیان آشنا میشود و در خرداد ۱۳۷۳ باهم ازدواج میکنند. ازدواج، موجب تحولی مثبت در او میشود و دوباره فعالیت خود را از سر میگیرد؛ شعر میگوید، آهنگ میسازد و شروع به تدریس مینماید. در اسفندماه سال ۱۳۷۷ موفق به برگزاری کنسرتی در تالار حافظ دانشگاه کیش میشود. پس از ۴ روز برگزاری کنسرت در کیش، به تهران میآید. علیرغم درخواستهایی که از شهرستانهای دیگر برای برگزاری کنسرت ارسال میشود، با برگزاری آن در شهرستانهای دیگر موافقت نمیشود و فروغی درتابستان ۷۸ و پائیز ۷۹ دوباره به کیش باز میگردد و به اجرای برنامه در هتل آنای کیش میپردازد. در فروردین سال ۱۳۷۹ به پیشنهاد حمیدرضا آشتیانی پور (کارگردان) و به امید اخذ مجوز، «میتراود مهتاب» را با شعری از نیما یوشیج برای فیلم دختری به نام تندر میخواند اما شرایط تغییری نمیکند. گرچه ترانهٔ فروغی در انتهای فیلم در جشنوارهٔ فجر پخش میشود. پیش از این هم کیومرث پوراحمد نمیتواند مجوز حضور او را بهعنوان بازیگر برای پروژه فیلم گل یخ (که داستان آن در باره زندگی یک خوانندهٔ محکوم به سکوت بود) بگیرد.
آلبومها
آلبوم تکترانهای برای موسیقی فیلم تنگنا ۱۳۵۲
| نام ترانه | ترانه سرا | آهنگساز | تنظیم |
|---|---|---|---|
| تنگنا | فرهاد شیبانی | اسفندیار منفردزاده | اسفندیار منفرد زاده |
زندون دل
| نام ترانه | ترانه سرا | آهنگساز | تنظیم |
|---|---|---|---|
| گرفتار | فرهنگ قاسمی | حمد شمس | حمد شمس |
| هوای تازه | فریدون فروغی | فریدون فروغی | فریدون فروغی |
| خاک | مسعود امینی | فریدون فروغی | واروژان |
| قاصدک | فرهاد شیبانی | اسفندیار منفردزاده | اسفندیار منفردزاده |
| قوزک پا | مسعود امینی | فریدون فروغی | فریدون فروغی |
| تنگنا | فرهاد شیبانی | اسفندیار منفردزاده | اسفندیار منفردزاده |
| نیاز | شهیار قنبری | اسفندیار منفردزاده | اسفندیار منفردزاده |
| ماهی خسته من | شهیار قنبری | ویلیام خنو | واروژان |
| زندون دل | آرش سزاوار | ویلیام خنو | اریک ارکانت |
| غم تنهایی | آرش سزاوار | ویلیام خنو | اریک ارکانت |
| ادمک | لعبت والا | تورج شعبان خانی | اریک ارکانت |
| همیشه غایب | شهیار قنبری | ویلیام خنو | واروژان |
یاران
- ناشر: حسین کلانتری
- سال انتشار: ۱۳۵۴.
- ترانهها:
سال قحطی
- ناشر:
- سال انتشار: ۱۳۵۶.
- ترانهها:
بتشکن
- ناشر:
- سال انتشار: ۱۳۵۷.
- ترانهها:
فریدون فروغی در آغازی نو همچنین با عنوان دو تا چشم سیاه داری شناخته میشود.
- ناشر: ترانه.
- سال انتشار: ۱۳۵۸.
- ترانهها:
- قریه
- سال قحطی
- حقّه
- دوتا چشم سیاه داری
- طلوع خونین
- طاهره
- شیاد
- تنگنا
فتنه چکمه پوش
| نام ترانه | ترانه سرا | آهنگساز | تنظیم |
|---|---|---|---|
| پروانهٔ من | لعبت والا | تورج شعبان خانی | تورج شعبان خانی |
| فتنه چکمه پوش | مسعود هوشمند | حسین واثقی | حسین واثقی |
| مرد غریب | فریدون فروغی | فریدون خشنود | فریدون خشنود |
| اشک حباب | فرهاد شیبانی | فریدون فروغی | محمد شمس |
| روسپی | فرهنگ قاسمی | محمد شمس | محمد شمس |
| کوچه شهر دلم | حسین نجفیان | کوروش یغمایی | کوروش یغمایی |
| بت شکن | منصور تهرانی | منصور تهرانی | |
| یار دبستانی من | منصور تهرانی | منصور تهرانی | محمد شمس |
| دچار | |||
| یا علی | |||
| یاران | |||
| چرا نه |
سیاههی ترانهها
| نام اثر | ترانهسرا | آهنگساز | تنظیم |
|---|---|---|---|
| آدمک | لعبت والا | تورج شعبان خانی | |
| پروانهٔ من | لعبت والا | تورج شعبانخانی | |
| تنگنا | فرهاد شیبانی | اسفندیار منفردزاده | اسفندیار منفردزاده |
| ماهی خسته من | ویلیام خنو | ویلیام خنو | ویلیام خنو |
| شیاد | فرهنگ قاسمی | فریدون فروغی | فریدون فروغی |
| فتنهٔ چکمه پوش | مسعود هوشمند | حسین واثقی | |
| قریه | فریدون فروغی | فریدون فروغی | |
| یاران | ایرج جنتی عطایی | فریدون فروغی | فریدون فروغی |
| هوای تازه | فریدون فروغی | فریدون فروغی | فریدون فروغی |
| کوچهٔ شهر دل | حسین نجفیان | کورش یغمایی | کورش یغمایی |
| طاهره | طاهره قرةالعین | فریدون فروغی | |
| سال قحطی | مسعود امینی | فریدون فروغی | |
| مردن شاپرکها | بابک افشار | یک درویش ناشناس | |
| حقه | فرهنگ قاسمی | فریدون فروغی | |
| گرفتار | فرهنگ قاسمی | حمد شمس | |
| خاک | مسعود امینی | فریدون فروغی | |
| غم تنهایی | آرش سزاوار | ویلیام خنو | |
| زندون دل | آرش سزاوار | ویلیام خنو | |
| نماز | شهیار قنبری | اسفندیار منفردزاده | اسفندیار منفردزاده |
| مرد غریب | فریدون فروغی | فریدون خشنود | |
| دو تا چشم سیاه | از قطعات فولکلوریک ایرانی | ||
| همیشه غایب | شهیار قنبری | ویلیام خنو | واروژان |
| رزمندگان | فرهنگ قاسمی | برگرفته از آهنگی غربی | |
| قوزک پا | مسعود امینی | فریدون فروغی | |
| روسپی | فرهنگ قاسمی | محمد شمس | |
| طلوع خونین | فرهنگ قاسمی | موسیقی فیلم جانی گیتار | |
| یار دبستانی | منصور تهرانی | منصور تهرانی | محمد شمس |
| اشک حباب | فرهاد شیبانی | فریدون فروغی | |
| خواب گل سرخ | فرهنگ قاسمی | قطعهٔ Let it be از گروه بیتلز |
خوانندگی فیلمهای سینمایی
- ۱ - جعبه موسیقی(؟)
- ۲ - از فریاد تا ترور (۱۳۵۹)
- ۳ - زن باکره (۱۳۵۲)
- ۴ - کیفر(۱۳۵۲)
- ۵ - فتنه چکمه پوش (۱۳۵۱)[نیازمند منبع]
درگذشت
وی در روز جمعه، سیزدهم مهر ماه ۱۳۸۰ در منزلش در تهران پارس درگذشت. او را در روستای قرقرک اشتهارد کرج در کنار برکهای کوچک، در سایهٔ کوهی بزرگ و در آرامشی که سالها انتظارش را میکشید به خاک سپردند. شهیار قنبری (خواننده، ترانه ساز، آهنگساز و دوست قدیمی فریدون فروغی) در مورد مرگ او میگوید:
فریدون فروغی برای دومین بار میمیرد. نخستین بار وقتی مرد که نتوانست بخواند و دومین بار وقتی مرد که میخواست بخواند. فریدون را فراموشی و خاموشی کشت.
آهنگهای گمشده
در سال ۱۳۸۸ -هشت سال پس از مرگ فروغی- ترانههای «طناب غم»، «غم روی غم» (هر دو از ساختههای مرحوم قراملکی)و «ماهی خسته» (اجرای سال ۱۳۵۰، با صدای فروغی، نلی و کیوان )و بازخوانی دو ترانهٔ «My Love is in the Hot Town» و «I Live With Your Dream» بر روی فضای مجازی منتشر شدند. «آرش قاسمی» وکیل خانواده فروغی اصرار داشت این آهنگها در داخل ایران و در کنار سایر آثار فریدون عرضه شوند:
فریدون هیچوقت وطنش را ترک نکرد و همیشه میگفت کارهای من برای مردم این خاک است. ما هم نمیخواهیم خلاف میل او عمل کنیم و آنقدر صبر میکنیم تا مجوز انتشار این آهنگها صادر شود.
این چند آهنگ قبل از منتشر شدن در فضای مجازی تنها در اختیار وکیل، خانواده و فرزند مرحوم قراملکی (آهنگساز) بود.∗
شایعهٔ ترانهٔ تنهاترین
ترانهای با نام تنهاترین از یکی خوانندگان پاپ داخلی به نام رضا روحپور و به اشتباه با نام اثری از آثار مرحوم فروغی روی صفحات گوناگونی در گسترهٔ جهانی وب منتشر شد. ترانه با این بیت شروع میشود:
انگار دستام، سرد سردن / انگار چشمام، شب تارن
وب سایت رسمی فریدون فروغی با اعلام این که ترانه مذکور هرگز توسط فروغی خوانده نشده و ترانهایی جدید است، به شایعات پایان داد.
در وصف فروغی
فرهاد مهراد دربارهٔ فروغی گفت∗:
-
فریدون، ویکتور خارای ایران بود.
- فیلم مستندی به نام «قریهٔ من» دربارهٔ زندگی و مرگ فروغی به کارگردانی مهران زینت توسط موسسهٔ بتهوون منتشر شدهاست. ∗
- شادمهر عقیلی در وصف او ترانه قفس را اجرا کرد. همچنین شادمهر در آلبوم نغمههای شرقی چندین ترانه از فریدون را به صورت بی کلام اجرا کرد.
- بهرام پاییز، خوانندهای است که ترانههای فروغی را بازخوانی کرده و زو در آلبومی به نام «غم تنهایی» با تنظیم امیر جاودان و به یاد فریدون فروغی منتشر کردهاست. ∗
- مالک غنمی خواننده پر ماجرا در اجراکنسرت خود گفت: فریدون فروغی تو قشنگی مث شکلایی که ابر میسازن گلای اطلسی که از دیدن تو رنگ میبازن
- محسن نامجو ترانه ای را به نام "رو به رو" را به فریدون فروغی تقدیم کرد.
